کاروانسرای کوخرد

پـیدائی وموجودیت کاروانسراها در کوخرد ومناطق اطراف از گذشته بسیار دور آغـاز و طـی قـرون متمـادی بـه دلائـل گونـاگون، اقتصادی، سیاسی، نظامی، و مـذهبـی بـه تـدریج توسعه وتکامل یافته‌است، وبه علت قرار داشـتـن دهستان کوخرد در شاهـراه بازرگانـی شرقی ـــ غـربـی، و از شیراز، لار بستک به بندر لنگه و بندر عباس، که بـوسیله قافله های(کاروانهائی) بزرگ از قاطر و الاغ و اسب بارکشی می‌شده‌است، لـذا در این راه‌های دور نـیـاز بـه استراحتگاه‌ها داشته انـد، بنـابرایـن ایجـادراه‌های بازرگانـی و نظامی وتـأمین امنیت کاروان و کاروانیـان بـه دیـده عنایت نگریسته شده‌است.

قـافلـه، یـا کـاروان، گـروهی مسافر را شامل می‌شود که از محلی معلـوم حرکت وپـس از روزها مسافرت به نقطه دیگری یا مقصد می‌رسیدند.

كاروانسراى قديمى كوخرد

کوخرد یکی از قـدیمی تـرین مناطقی است که با فرهنگ غنی وآثـار به جامانده از گذشتهٔ خود، از دیر باز مورد توجه خاص وعام بـوده کـه در مسیر عـبـور کاروان هـای بازرگانـی و تجاری قـرار داشته‌است.یکی از توقف گاه‌های مهم واصلی این بازرگانان کاروانسرای واقع در مرکز شهر بوده.ایـن کاروانسرا از مـهـمـتـرین یـادگـارهـای گرانـقـدر مـعـمـاری دهستان کوخرد سیبه بعد از مسجد جامع قبله بوده، که رونقی خاص به این منطقه می‌بخشیده‌است. متاسفانـه این اثر بـزرگ مـعـمـاری را مانند مسجد جامع قبله خراب کردنـد. ناگفته نمانـد که از بین تمام کاروانسراهـا، کاروانسرای کوخرد بزرگ‌تر وزیباتـر از بقیه بـوده، بخاطـر مـوقعیت خاص دوران آن زمان. کاروانسرا شامل ۸ اتاق بزرگ وکوچک بوده و ۲ باب ((دروازه)) اصلی وفـرعـی داشته‌است. دروازه اصلـی رو بطـرف قبلـه و دروازه فـرعـی رو بطـرف دریا (جنوب) باز می‌شده. بالای دروازه اصلـی کاروانسرا طاق مجـللی، هـلالـی شکل بلندی قـرار داشت کـه جـلـوه خـاصـی بـه دروازه و کاروانسرا داده بـود.

درب فرعى كاروانسراى کوخرد هرمزگان

جلو دروازه فـرعـی از طـرف جنوب، یک کمی مـایل بطـرف قبلـه نمازگاهی بـود به شکل مربع که در موقع تابستان برای نشستن واستراحت ازآن استفاده مـی شده‌است.

اهمیت کوخرد از آنجا بوده‌است که درآن زمان روستایی بزرگ ومرکز تجاری وتوقف گـاه کاروانیان بین لار و بندر لنگه به حساب می‌آمده‌است، بـه خاطـر ایـن اهمیت درآن دوران، روی ایـن روستا بسیار حساب مـی شده‌است، چـرا کـه درآن زمـان کوخرد یا سیبه قدیم خـودش تنها و هیچگـونـه آبادی بـزرگ اطـراف آن وجـود نـداشته، وزمین زراعتـی کوخرد تا حدود نزدیک به جناح بـوده‌است، و جناح هـم یکی از قـدیمـی‌ترین مناطـق آن دوران است.

از آنجائیکه کوخرد شهری أست که پیشینه آن به دوران حکومت ساسانیان باز می‌گردد، لذا نام کوخرد با تاریخ پر رمز وراز منطقه عجین شده أست، تا آنجا که نام کوخرد در سفرنامه‌های بسیاری از جهانگردان معروف یا مورخانی که از این منطقه عبور یا یاد کرده أند از جمله سفرنامه ابن بطوطه و کتاب (تاریخ کمبریج) که یکی از منابع معتبر تاریخی منتشر شده توسط دانشگاه کمبریج انگلستان أست ثبت شده.

کاروانسرای کوچکی در منطقه کوخرد

درسراسر راه لار بـه بستک و کوخرد بـه بندر لنگه کاروانسراهـای متشابـه بفاصلـه سه فـرسنگی دیـده می‌شود، سازنده آنـهارا بنـام شاه عبـاس مـی نامند ولی مطمئنا در زمـان بعد از شاه عباس ساخته شده انـد، هــم اکنـون آنـها یا خـالـی بــوده و یا پـاسگـاهـهای ژنــدار مــری ((نیروهای انتظامی)) در آنها سکونت گرفته‌اند و یا تخریب شده‌اند .

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

شهر سیبه
اطلاعات کلی
نام	شهر سیبه
کشور	ایران
استان	استان هرمزگان
شهرستان	شهرستان بستک
بخش	بخش كوخرد
اطلاعات اثر
نام محلی	پَرَكُن سيبه
کاربری	شهر
دیرینگی	دوره ساسانیان
دورهٔ ساخت اثر	دوره ساسانیان
اطلاعات بازدید
شماره تلفن	‎۰۷۶۴۳۳۴
وبگاه	[http://[۱] [۲]]

شهرسیبه (کوخرد) یکی از شهرهای باستانی شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران واقع شده‌است. این شهر تاریخی (ساسانی) در بخش کوخرد واقع می‌باشد.بخشي از اين شهر تاريخى در حال حاضر زير دهستان كنوني "كوخرد" مدفون است و روي بخش ديگري از آن گورستان، اين دهستان قرار گرفته است. باستان‌شناسان از آن به عنوان شهر فراموش شده ساسانيان ياد مي‌كنند.وسعت شهر باستانى سيبه از جانب باستان‌شناسان به 40 هكتار تخمین شده است.

سرزمین زرتشتیان

سرزمین کوخرد که در زمان زرتشتی بنام «شهرسیبه» معروف بوده‌است بیش از پنج هزار سال قبل از اسلام تاریخ دارد و سرزمینی آباد و پر رونق بوده‌است. سرزمینی که مسکن قومی بزرگ مانند قوم «سیبه» بوده‌است بی شک آنقدر بزرگ وانبوه وپرجمعیت بوده که نه تنها مردم دردامنه ارتفاعات کوهستانی و دشتهای معتدل شمالی و جنوبی آن زندگی می‌کرده‌اند، بلکه جبر طبیعت و مقتضیات جغرافیائی آنهارا به نقات مختلف و اطراف «شهرسیبه» پراکنده ساخته ودر کوه ودشت وبیابان و دره وصحرا وبر فراز کوه‌های بلند زندگانی می‌نموده‌اند. روایت است که مردم «شهرسیبه» گبر، زرتشتی، و ارمنی بوده‌اند. البته آثار زیادی از آنها تا به حال برجای مانده‌است. در زیر ده جنوب دهستان فعلی کوخرد یک درخت کُور بزرگ وجود دارد که به «  کُوِر ارمنی » پیش مردم کوخرد معروف است.

كور أرمنى ـ كوخرد

سرزمین بزرگ سیبه (کوخرد) از دیر باز دارای مجد وعظمت خاصی بوده و به سبب تاریخ پر از حوادث و پرغوغا که از روزگار باستان یعنی از زمان قبل از اسلام آغاز می‌شود. «شهرسیبه» از این کشمکشها وغوغاها وآمد رفتها و وقایع وحوادث تاریخ برکنار نمانده‌است، روزگاری بس آباد و درخشان وروزگاری ویرانه ونابسامان داشته‌است. سرزمین سیبه در روزگار قدیم بسیار بزرگ وپهناور وآباد بوده است، تا آنجا که گفته‌اند «سیبه» مرکز حکومت بوده‌است وحاکم سیبه از هشتاد روستای توابع خود باج وخراج می‌گرفتند. روستاهای آباد وپرجمعیت ودهقانهای کار آمد وقانع وپرکار و یکتا پرست، صداقت وصفای باطن، درستی وپاکی مردم «سیبه قدیم» زبانزد اقوام مجاور بوده وداستان‌های دل انگیز از بزرگواری مردم شهر تاریخی سیبه برزبانهای مردم مجاور و در درون سینه پیر مردها و پیر زنهای کوخرد به یادگار مانده‌است که هر شنونده‌ای آن را به تحسین وامی دارد.

معبد سیبه

عبادت گاه بزرگ و پرشکوه «معبد سیبه» که جای عبادت پیشوایان وبخردان ودانایان سیبه بوده‌است از مملکت سبأ به «شهرسیبه» آورده شده‌است که مورد تعظیم وتکریم همه مردم گبر، زرتشتی و ارمنی سیبه قدیم بوده، ودشت کاریان وجلگه آنرا به همین سبب «شهرسیبه» یک سرزمین آباد وپرجنب وجوش وپر فضیلت وپرمایه ساخته بوده‌است. از جمله آثار به جا مانده از دوره گبری یا زرتشتی :

• نوشتار اصلی: حمام سیبه

حمام سيبه

• نوشتار اصلی: ترنه

• نوشتار اصلی: پاراو کوخرد

• آب انبارهای دراز که از سنگ وساروج ساخته شده‌است.

آثارهایی که تا پنجاه سال پیش پا برجا بوده:

• نوشتار اصلی: قلعه سیبه

قلعه سيبه

• نوشتار اصلی: قلعه آماج

• نوشتار اصلی: قلعه توصیله

این آثارها در اثر سیل درواه شمو بتدریج نابود شده‌اند، اگر از سمت جنوبی حمام سیبه حفاری شود مطمئنا شالدهای قلعه سیبه نمایان خواهد شد. شهر سیبه دارای یک بازار بزرگ بوده بنام «بازار سیبه» خرابه‌های این بازار هنوز در یک کیلومتری دهستان فعلی کوخرد از سمت مغرب به چشم می‌خورد. همچنین شالدهای خانه‌های «شهرسیبه» که از سنگ وساروج ساخته شده بود در اثر سیل سال ۱۳۷۱ خورشیدی در درواه شمو که در سابق بنام درواه عالی معروف بود از زیر خاک بیرون آمده بود. در محوطه «شهرسیبه» اگر حفاری شود بسیاری از آثار آن دوران دور پیدا خواهد شد.

محدوده شهرسیبه

محدوده شهر سیبه از شمال رشته‌کوه ناخ، از جنوب بند آماج و رودخانه مهران، از مغرب صحرای خلوص و جناح، واز سمت مشرق به آسو و مهران منتهی می‌شده‌است.

فعالیتهای کشاورزی

خاک مستعد وحاصلخیز، وآفتاب گرم ونیروبخش سرزمین سیبه که همراه کاردانی وپشتکار مردم، و ایمان راسخ ساکنین سیبه قدیم برای بهبود زندگی وکسب دانشهای کشاورزی بوده‌است، وبا ایجاد قناتها وده‌ها چاه چرخ گاوی، ناحیه‌ای غله خیز و پر محصول وآباد وبی گرسنه ساخته ودشتهای آن را بفراوانی غله وبسیاری دام مشهور نموده بوده‌است. به همین دلیل گاهی «بغداد گرمسیر» وگاهی هم «بصره گرمسیر» نامیده می‌شده‌است. این چنین سرزمبن بزرگ وپر نعمتهای خدائی به تدریج با تحول زمان جلو رفته و در روزگار ظهور اسلام مردم «شهرسیبه» دین مبین اسلام را پذیرفتند ودین اجدادشان که بت پرستی و آتش پرستی بوده رها کردند. پس از آن از مراکز رونق علم ودانش زمان شده بوده‌است. با مطالعه حوادث تاریخی «سیبه» به این نکته متوجه می‌شویم که این سرزمین تاریخی وکهنسال گذشته از حوادث و وقایعی که برآن گذشته‌است دارای علماء، شعراء، حاکمان برجسته، تیر اندازان وجنگ جویان ماهر، نویسندگان ومشایخ برخوردار بوده‌است. واز حکمرانانی مانند: خواجه احمد و محمد هاشم شاه محمود و خواجه محمد برخوردار بوده‌است. همچنین دارای دانشمندان ومؤلفین نیز بوده و هست که کم وبیش به نسبت دنیای خود در راه دانش قدمهایی برداشته وکتب خطی وآثاری از خود برجای گذاشته‌اند.

شاعر محلی می‌سراید :

خوشـا کوخرد ودشـت لاله زارش		خوشـا فصل بهـار وگلعذارش
دیار و موطن اجـداد مارا		خداوندا بدارش پایدارش
خوشـا آن قلعه و حمام سیبه		خوش آن تاریخ که ماند از یادگارش
خوشا نامی که ماند از «شهر سیبه»		درخشان چون قمر بود روزگارش

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با شهر سیبه موجود است.

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد ، “ «به یاد کوخرد» “، ج1. ج2.چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰2 میلادی.
• محمدیان، کوخردی، محمد. (کوخرد سرزمین شاعران) ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.

امام جمعه در دین اسلام شخصی است که امامت نماز جمعه را به عهده دارد. امام جمعه علاوه بر مسائل و احکام دینی باید تسلط بر احکام سیاسی و اجتماعی وقت جامعه داشته باشد، چرا که باید در نماز جمعه دو خطبه بخواند که یکی درباره مسائل اجتماعی و دیگری در مورد مسائل روز و سیاسی جامعه‌است.

مسجد جامع كوخرد

امام جمعه‌های کوخرد به شرح زیر می‌باشند:

• ۱ ـ شیخ ملا مصطفی کهتویی، کوخردی. وی در أصل أهل کوخرد بوده أند، أما بعد از مهاجرت شان به روستای کهتویه واقامت گزیدن در آن روستا بـ(ملا مصطفی کهتویی) مشهور شدند. در آخر عمرشان به روستای لاور علیا مهاجرت می‌کنند ودر آنجا فوت می‌کنند. پیش از اینکه

«ملا مصطفی» امام جمعه شوند،۳ نفر از اجدادشان امام جمعه کوخرد بودند.

مسجد جامع قبله (مسجد قديم)

• نماز جمعه ، نمازی است که مسلمانان هر جمعه، اول ظهر و به جای نماز ظهر برگزار می‌کنند. این نماز باید حتماً به صورت جماعت خوانده شود و به تنهایی نمی‌توان آن را خواند.

در دوران گذشته در کوخرد در روزهای جمعه علاوه بر دورکعت «نماز جمعه» چهار رکعت «نماز ظهر» هم خوانده می‌شد، در صورتیکه بأتفاق جمهور علمای اهل سنت باگذاردن «نماز جمعه» نماز ظهر ساقط أست، أما حالا روزهای جمعه فقط دو رکعت نماز جمعه می‌خوانند.

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

قاضی کوخرد

سیدمحمد سیدزینل قتالی رحمت الله علیه، از نوادگان : سید محمد عمر سیف الله القتال می‌باشند. جّدَش: حضرت سید محمد عمر شاه سیف الله قتال درسال ۵۷۸ هجری قمری در قریهٔ «أم عبیده» از توابع بغداد متولد گردید. نسب ایشان از پدری به امام موسی کاظم و از مادری به سید احمد رفاعی کبیر می‌رسد.

سیدمحمد سیدزینل قتالی

درباب مسئلهٔ انساب سید: تذکره نویسان مختلف القولند، بعضی ایشان را «سادات حسینی» و بعض دیگر «سادات حسنی» می‌دانند. آنچه مسلم است ایشان فرزند: سید معلی بن برقان بن سید علی بن حسن بن قطب الدین علی بن سید حسین بن سید نجم الدین بن مهدی بن ابوالقاسم بن حسین بن احمد بن موسی ثانی بن ابراهیم ملقب به مرتضی بن موسی کاظم (ع) است. وازطرف مادر نیز از نوادگان سید احمد رفاعی کبیر بوده‌اند. به این صورت که والده مکرمه ایشان: سنی الملوک بنت فاطمه بنت سید احمد رفاعی بن ابوالحسن علی بن یحیی بن ثابت بن سید نعیم بن حسین به مهدی بن ابوالقاسم محمد بن حسین بن احمد بن موسی ثانی بن موسی کاظم (ع) است. واز طرف مادر نیز با شیخ محی الدین عبدالقادر گیلانی نسبتی داشته وطریقت قادری را انتخاب کرده‌است. در کودکی به اتفاق پدرش به مدینه رفتند، وبعد از مدتی از مدینه به مکه رفتند، و در عمره پنحاه سالگی دوباره به بغداد عاصمه الخلافه العباسیه برگشتند.

شهر بغداد درزمان خلافت عباسیان به اوج عظمت تمدن وترقی رسیده بود. در سال ۶۵۶ هجری قمری بر اثر حملات مغولان به بغداد وکشته شدن خلیفهٔ عباسی «المعتصم بالله» بدست هولاکو و ویران و غارت شدن بغداد بدست مغول ، و هم چنین اختلافات خانوادگی سید محمد عمر شاه سیف الله قتال، خواه ناخواه با عده یکصد و بیست خانوار از عشیره و اتباع خود بغداد را ترک نموده، طریق بصره به ساحل ایران (بندر نخیلو) رهسپار گردید. پس از چندی ایشان تصمیم گرفتند که به اتفاق خانواده واتباعش به فارس بروند که بعد از مدتی توقف در بندر نخیلو وارد شیراز شدند. سید محمد عمر قتال بعد از مدتی از شیراز به قریه «استاس» که بعدها به «عمادده» تغییر نام پیدا می‌کند رفته و در آنجا سکنی می‌گزیند. حضرت سید محمد عمر شاه سیف الله قتال در روز دوشنبه از ماه ذی الحجه سال ۶۷۷ هجری قمری در روستای عمادده بدرود حیات گفتند، آرامگاه شاه قتال در این روستا واقع است.

فرزندان ایشان بتدریج در تمامی دهات گوده و فرامرزان و بستک ونقاط دیگر منطقه جنوب ایران پراکنده‌اند، ولی بیشتر آنان در روستاهای: دهتل ، چاه بنارد (۱) و بستک سکونت دارند. این خاندان به احترام جدشان مشهور به قتالی هستند.

سيد احمد قتالی

از بزرگان این خاندان یکی آقای: «سید احمد قتالی» که در شهر بستک سکونت گزیده أست، ودیگری آقای: «سیدمحمد سیدزینل قتالی» که به (قاضی کوخرد) معروف أست در شهر کوخرد سکونت داشته أست. وی پیر مرد بلند قامتی، قوی بنیه، خوش خلق، رؤوف، مُدیر وَمُدَبرِ بوده أند،ایشان قاضی وامام جمعه وجماعت کوخرد نیز بودند. در کوخرد بالغ بر (۹۰) درصد (۲) اختلاف مردم در أثر اعتماد احترام واعتقاد آنان به حق گوئی وصداقت آن سید بزرگوار، حل وفصل می‌شد، ومردم کمتر احساس نیاز به مراکز دولتی می‌کردند. درب خانه أش همیشه بر روی مسافران خسته و از راه رسیده باز بود، ودر هرساعتی از روز وشب وتمام فصول از مسافرین و واردین برایگان پذیرایی می‌کرد.

سيدمحمد قتالی (قاضى كوخرد)

«قاضی کوخرد» در سال ۱۴۰۰ هجری قمری در سّن (۸۵) سالگی به رحمت أیزدی پیوستند.(۳)

از ایشان پنج فرزند ذکور به نام‌های: سیدعبدالله، سیدصالح،سیدزینل، سیداحمد، و سیدجمال باقی مانده أند. فرزند أرشدش: سیدعبدالله سید محمد قتالی، أخیراً در سّن (۸۶) سالگی فوت کرده أند.

پی نوشت‌ها:

• (۱) ـ آقای: محمد شریف پیش داور.
• (۲) ـ آقای: حاجی شیخ عبدالرزاق مشایخی آگاه.
• (۳) ـ آقای: سید هاشم قتالی، از روستای ده تل، گوده.

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

سيدعبدالله سيدمحمد قتالى

سيد عبدالله قتالى ــ (1304 _ 1390)

• ولد عام ۱۹۲۵ للمیلاد فی بلدة کوخرد ، وتوفی ، فی یوم الأحد الموافق: ۱۴/۸/۲۰۱۱ للمیلاد وهو یناهز السادسة والثمانون عاماً (۸۶) ودفن بجوار ضریح سید مظفر سید منصور .

کوخرد در اصل همان کوی خرد می‌باشد که جهت راحت تلفظ شدن به کوخرد مبدل شده. طبق مندرجات فرهنگ معین «ج (۱) ص: (۱۴۰۸)» و فرهنگ علامه ابن منظور که معروف أست به (لسان العرب) کلمهٔ (کُویِ خِـرَد) دونوع تلفظ دارد:

كـوخـرد

• ألف: بضُم اَلکاف وَفَتح الْراء وَالْدال: کُویِ خِـرَد (کُویِ) به معنای محله ، و (خِـرَد) به معنای عقل وادراک وفهم که بر سر هم به معنای محلهٔ عاقلان ویا دیار عاقلان أست.

• ب: بضُم الکاف وفَتح الخْاء الصّاد: (کُویِ خَـرص) از دو کلمهٔ (کُویِ) و (خَرص) مشتق أست کوی به معنای محله و خَرص به معنای گرفتن (عُشر) یعنی یک دهم از ثمرهای نخیل در وقت جمع کردن ثمر أست وکوی خَرص به معنای جایی ومحله أی که ثمر نخل را تقسیم می‌کردند می‌باشد، زیرا در گذشته کوخرد رونق فراوانی در کشاورزی داشته وباغ‌های نخل خرما متعددی وفراوانی داشته بوده أست. بروقف تقسیم عشر قسمتی ثمرها به فقراء ومساکین می‌دادند، واین کار در زمان قدیم در (کُویِ خَـرص) یا (کُویِ خِـرَد) رایج بوده أست و از وصیت رسول أکرم صلی الله علیه وسلم، پیروی می‌شده أست، که بعداً در أثر کثرت استعمال به (کوخرد) تبدیل شده أست.

كـوخـرد

چنانکه علامه ابن منظور می‌گوید:(الخَرصُ المَصدرُ والخِرصُ بالکسر، الاسم یقال کم خِرصُ أرضک، وکم خِرصُ نخلک؟! بکسر الخاء، وفاعل ذلک الخارص، وکان النبی صلی الله علیه وسلم یبعث الخُراص علی نخیل خیبر عند ادراک ثمرها فیحرزونه رطباً کذا و تمراً کذا، ثم یأخذ بمکیله ذللک من التمر الذی یجب له وللمساکین، وأنما فعل ذللک صلی الله علیه وسلم لما فیه من الرفق لأصحاب الثمار فیما یأکلونه منه مع الاحتفاظ للفقراء فی العُشر ونصف العُشر ولاهل الفی فی نصیبهم.

أما از دیر باز کوخرد به نام دیگری نیز خوانده می‌شده که همان نام معروف (سیبه) می‌باشد: کلمهٔ (سیبه) یک کلمهٔ بسیار قدیمی أست واصل کلمه سریانی أست، گویا ساکنان نخستین کوخرد با زبان سریانی صحبت می‌کردند، أما معنای کلمهٔ (سیبه) به زبان سریانی یعنی (مجری الماء) یعنی جایی که آب جاری می‌شود، که احتمالاً به علت وجود رشته قنات‌های زیاد در کوخرد این نام را برگزیده أند.

كـوخـرد

چگونگی تغییر نام از سیبه به کوخرد

بعد از ورود دین اسلام به ایران، چون که مردم فهمیدند دین اسلام پربایهٔ عدل و عدالت است،تمام مردم سیبه دین اسلام را می‌پذیرند، ودین اجدادشان که بت پرستی بود را رها می‌کرده و همچنین نام سرزمین خودرا از سیبه به کوخرد (دیار عاقلان) تغییر می‌دهند.

كـوخـرد

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

بیاد أولین گروه سربازان کوخردی

عبدالله ملا محمد افراز (عبدالله ملا محمد احمد محمد شریف حاجی)، در جزء أولین گروهی از جوانان کوخردی بودند که در زمان حکم رضا شاه پهلوی به خدمت سربازی اعزام شده بودند، این گروه عبارت بودنداز: عبدالواحد راستی ، عبدالله حسن ، عبدالله ملا محمد ، احمد نور سرباز ، ملای اربابی ، و محمد احمد مظفر. این افراد مدتی قبل از اعزام به خدمت سربازی در مکانی در جنوب غربی کوخرد که به نام «اِدارَه» معروف بود، زیر نظر مقامات دولتی گماشته می‌شوند، سپس با وسیلهٔ ماشین جیپ دولتی به سوی لنگه فرستاده می‌شوند.

سرباز وظيفه عبدالله افراز

• أولین گروه أعزام شدگان از سربازان کوخردی

۱ ـ عبدالواحد راستی. ۲ ـ عبدالله ملا محمد افراز جابری. ۳ ـ عبدالله حسن.

۴ ـ احمد نور سرباز. ۵ ـ ملای أرباب. ۶ ـ محمد احمد مظفر.

این سربازان در بادی ء الأمر به لنگه می‌برند، ولی از آنجائیکه منطقه در آن دوران از توابع لارستان بزرگ بود، دوباره آن‌ها باز می‌گردانند، هنگام بازگشت ماشین سربازان از کنار دریای «بندر لنگه» عبور می‌کند، آن وقت شاعر عبدالواحد راستی این شعر را می‌سراید:

پسینگاهی که ماشین فول می‌رفت		هوای شش نفر مشمول می‌رفت
خدا داند که «راستی» بد نگوید		لب دریا وآب شور می‌رفت

پس از بازگشت از لنگه ایشان را  به «عَدلِیه» لار می‌برند، در عَدلِیه لار تعدادی از سربازان معاف می‌شوند، وتعدای به خدمت زیر پرچم اعزام می‌شوند:

معاف شدگان:

• عبدالواحد راستی.
• عبدالله حسن.
• محمد احمد مظفر.

اعزام شدگان از «عَدلِیه لار» به پادگان جهرم فرستاده می‌شوند، گروه سربازان در پادگان نظامی جهرم آغاز به کار می‌شوند.

• سرباز وظیفه مُلای أربابی از دوری وهجران می‌نالد:

نویسم نامه أی از ملک جهرام(۱)		فرستم از بر سرو گلندام
که «أربابی» نویسد نامه دوری		بر سر روان پیغام پیفام

شاعر ملاى اربابى

سرباز وظیفه عبدالله ملا محمد افراز در دوران سربازی، استوار، ثابت، و از هوش وزرنگی خاصی برخوردار بود، و با تلاش و جدیتی وصف‏ناپذیر، همگان را به اذعان توانمندیها و شایستگی‏های خود وادار، ونظر فرماندهان را به خود جلب می‌نماید. آن زمان نام فامیل شان «شهابی» بود، از آنجائیکه شایستگی وی مورد پسند فرمانده أش بود، فرمانده پیش نهاد تغییر نام فامیل وی از «شهابی» به «أفراز» می‌دهد، که به معنای «چست، چابک، جلد، وزرنگ» می‌باشد. از آن به بعد به نام (سرباز وظیفه عبدالله افراز) خوانده می‌شود.

• شروع خدمت سربازی این گروه به سال ۱۳۶۴ هجری قمری بوده أست، چناکه شاعر: ملای اربابی در این أبیات، بیان می‌کنند:

هزار وسیصد وستین سنین(۲) شد		چهار سال دگر بالاترین شد
که «أربابی» أست سرباز وظیفه		به زیر پرچم ایران زمین شد

احمد نور سرباز

پی نوشت‌ها: 

*۱ ـ شهر جهرم

*۲ ـ ستين سنين ، يعنى: ۶۰

منابع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.
• محمدیان، کوخردی، محمد (کوخرد سرزمین شاعران) ۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۵ میلادی.

اطلاعات کلی
نام	آب‌انبارها در غرب هرمزگان
کشور	ایران
استان	هرمزگان
شهرستان	شهرستان بستک
بخش	بخش کوخرد
اطلاعات اثر
نام محلی	بركه
کاربری	آب‌انبار
اطلاعات ثبتی
تاریخ ثبت ملی	۰۴ خرداد ۱۳۸۴
اطلاعات بازدید
شماره تلفن	‎۰۷۶۴۳۳۴
وبگاه	[http://[۱] [۲]]

تاریخ برکه‌های قدیم کوخرد

برکه یا آب‌انبار آب آشامیدنی عامل مهم حیاتی و اجتماعی مردم بسیاری از روستاهای ایران است.در استان هرمزگان ایران به آب‌انبار برکه گفته می‌شود. برای نمونه‌ای از چندوچون ساخت‌وساز و تاریخچه این آب‌انبارها نگاهی به وضعیت آب‌انبارهای منطقه کوخرد در بخش کوخرد شهرستان بستک در استان هرمزگان می‌اندازیم.

بركه أى از دوران «مملکت سیبه» ودر زمان حکم گبرها (گورها)

تاریخچه:

۱ ـ برکه گِرد در حدود ۷۰۰ سال تاریخ دارد (۱) . ۲ ـ برکه شیخ عبدالرحمن بزرگ ۴۰۰ سال تاریخ دارد (۲) . ۳ ـ برکه شیخ ۲۱۰ سال تاریخ دارد (۳) .

۴ برکه حاجی غلام رضا یا برکه لوز ۸۵ سال تاریخ دارد(۴) . ۵ ـ برکه هیل و میخکی حدود ۵۸۵ سال تاریخ دارد . ۶ ـ برکه‌های ساروجی (برکه دراز) به شکل مستطیل (۵) .

بركه مزاجان (مدعاجون) يا محمد حاجيان

آب آشامیدنی

قال تعالی فی کتابه العزیز:(وَجَعلْناَ مِنَ َالمْاء کُلَ شَیْءٍ حَیْ أفَلاَ یُؤمِنُوْنُ) صدق الله العظیم. سورة الأنبیاء الآیة رقم (۳۰).

خداوند تبارک وتعالی می‌فرماید: همه چیز را از آب زنده آفریده أیم، آیا ایمان نمی‌آورند (۶).

آب آشامیدنی عامل مهم حیاتی واجتماعی مردم بخش کوخرد وتوابع آن است، آب باران موقع باریدن در آب انبارها جمع آوری می‌شود، آب انبارها در کوخرد ودهات أطراف آن مانند همهٔ منطقهٔ جنوب مطمئن ترین ورایج ترین وسیله تأمین آب آشامیدنی أست. ساختن آب أنبار در اعتقاد وایمان مردم این منطقه از أهمیت خاصی برخوردار أست، تا به آنجا که مفهوم کلمات خیر وخیرات در ساختن آب أنبار و مسجد فرایض دینی، نماز، روزه، زکات، وحج در طول حیات خود در یکی از این دو أقدام خیر (برکه ـ مسجد) دست خیری داشته باشد، یا اینکه در حد توان وبنیه أش شخصاً بسازد ویاهم در تعمیر ومرمت آنها سهمی داشته باشد.

البته در عصر حاضر ابعاد خیر بخصوص از جانب خلیج نشینان این منطقه در سطح وسیعی گسترش یافته وده‌ها حلقه چاه عمیق در زمینه تأمین آب در کوخرد با هزینهٔ شخصی حفر نموده آند وجویای أقدامات وبرنامه‌های آساسیتر آبراسانی هستند.

بركه

آب أنبارها بشکل گنبدهایی سفیدی همه جا نمایان هستند وبنام (برکه) نامیده می‌شوند، تعداد آنها در داخل دهستان کوخرد بیش از (۷۰) می‌رسد، و در دهات اطراف آن نیز برکه‌های زیادی وجود دارد، ساختمان آنها از سنگ و ساروج و یا سیمان تشکیل یافته و بیرون آنها باگچ سفید کرده أند، عمق آبگیر آنها تاسطح زمین از ۳ متر تا ۱۲ متر، وقطر آنها از ۳ متر تا ۲۵ متر یا ۳۰ متر دیده می‌شود، هر برکه دارای سه دریچه وأحیاناً چهار دریچه‌است که از آنها برای برداشتن آب بوسیلهٔ سطل و طناب استفاده می‌کنند، همچنین هر برکه دارای یک تا سه دریچه مخصوص و رود آب باران می‌باشد، قسمت آبگیر برکه معمولاً بصورت استوانه یا مقطع دایره أی أست ولی گاهی أوقات با مقطع مستطیل نیز می‌باشد، سقف همه آنها مقطع نیم دایره أی دارد، مطلب أساسی وقابل توجه در ساختمان این برکه‌ها موقعیت آن است بدین معنی که باید در مسیر جریان آب باران قرار گیرد، وبأصطلاح هر برکه أی دارای یک ممر ویا چند ممری است که آب باران آن حوالی راجمع آوری کرده وبداخل برکه هدایت می‌کند واین ممرها مانند خود برکه‌ها وقف وجزو أراضی عمومی بوده وتغییر وهر نوع تصرفی در آنها ممنوع أست، برکه‌ها بوسیله أشخاص خیرخواه ساخته شده وتعمیر ونگهداری می‌شود، آب برکه‌ها نیز برای استفاده عموم وقف أست، آب این برکه‌ها که شیرین است در تابستان نسبتاً خنک أست، آب آنرا برای راههای دور بوسیلهٔ حیوانات مخصوصاً الاغ می‌بردند، ولی برای حمل بخانه از وسیله أی بنام (کَندَر) استفاده می‌شد، وآن عبارت است از چوبی که روی دوش گذاشته و دو حلب آب در دو انتهای آن باطناب آویزان می‌شود، این کار زنها هم براحتی انجام می‌دادند، أما حالا بواسطهٔ تانکها که بوسیلهٔ تراکتور کشیده می‌شود بخانه حمل می‌شود.

كندر

در زمان قدیم وقبل از اینکه برق و یخچال وارد کوخرد شود، مردم صبح زود می‌رفتند به سر برکه ویک سطل پر از آب می‌کردند وسطل پائین می‌دادند به تهٔ برکه، این سطل باطناب بند بود وطرف دیگر طناب در بالا باسنگ یا چوب ویا درخت که نزدیک برکه بود گره می‌زدند، همینطور سطل تهٔ برکه زیر آب تا موقع ظهر می‌ماند ، نیم ساعت قبل از غذا می‌رفتند وسطل بالا می‌کشیدند، اینجوری این آب خنک بود که از آب یخچال هم خنک تر، به این آب می‌گفتند: (آب، زیر آب).

پی نوشت‌ها:

• ۱ ـ اطلاعات از جانب حاجی شیخ عبدالرحمن مشایخی آگاه.
• ۲ ـ این برکه پهلوی خانهٔ خیر واقع شده أست.
• ۳ ـ برکه شیخ در محلهٔ قبله واقع شده أست.
• ۴ ـ این برکه بنام (برکهٔ سفید) معروف أست.
• ۵ ـ برکه‌هایی که به شکل مستطیل أست ودر طرف مغرب کوخرد واقع أست واکثر آنان از سنگ و ساروج ساخته شده أست در دوران «مملکت سیبه» ودر زمان حکم گبرها (گورها) بنا شده أست.
• ۶ ـ تفسیر کابلی جلد چهارم (ص = ۱۴۷) مولانا محمود حسن دیوبندی.

 

 

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

هوای کوخرد وأطراف آن بعلت دوری از دریا که بوسیلهٔ رشته کوه‌هایی جدا گردیده، خشک بوده، و به علت نزدیکی به خط استوا مانند سایر مناطق جنوب گرم می‌باشد، در تابستان بر أثر محصور بودن به وسیلهٔ کوه‌ها شبهای گرم، خفه وناراحت کننده أی دارد، گاهی أوقات در شبهای تابستان از ساعت ۱۰ شب به بعد هوا شرجی می‌شود، از أوایل ماه خرداد (جونیه یا ژوئن) تا اواسط ماه شهریور (سبتامبر) بادهایی می‌وزد که چون از کوه‌های گرم وخشک عبور کرده أست، فوق العاده گرم بوده و پوست بدن را می‌ سوزاند وسیاه می‌کند، أهال کوخرد این باد را (تش باد) می‌گویند، که مخفف (آتش باد) أست.

در تابستان درجهٔ حرارت در جلو آفتاب به ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتیگراد، و در سایه ۴۰ تا ۴۵ درجه سانتیگراد می‌رسد.

در کوخرد یک نوع باد دائمی وجود دارد که أغلب بصورت نسیم و در تمامی فصول به جز روزهای قبل از بارندگی می‌وزد و مشهور به باد شمال أست، که جریان آن غربی، شرقی أست، وارتباطی هم به شمال ندارد.

أما در زمستان یکی دو روز قبل از بارندگی بادی به عکس باد فوق می‌وزد که مشهور به (باد قوس) أست که به لهجهٔ محلی (باد کوش) می‌نامند.

باد قوس یا کوش أگر از یک شبانه روز بیشتر بوزد حتماً پشت سر آن أبری که منشأ آن مدیترانه أست ظاهر وباران می‌بارد.

باد دیگری که بصورت گرد باد و طوفان محلی أست در تابستان‌هایی که باران قبلی می‌بارد در أثر اختلاف درجهٔ حرارت مجاور منجر به طوفان وگرد باد شده ودرختان نخل را بسبب مرطوب شدن پای آنها از ریشه می‌کند، و آنهائیکه بلند وکهن سال هستند می‌شکند.

در زمستان اختلاف دمای روز و شب بسیار زیاد أست، با آنکه روزها هوا خوب و آفتابی أست، ولی شبها سرد می‌باشد، که گاهی به صفر و زیر صفر درجه سانتیگراد هم می‌رسد، تا جائیکه کوزه و یا لیوان‌های آب اگر در فزای باز و هوای آزاد گذاشته شود یخ می‌زند.

این اختلاف دمای شب و روز زمستان بهره برداری زمستانهٔ در کشاورزی را د چار اشکال نموده أست.

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

سیدعبدالله سیدمحمد سیدزینل قتالی، از سلالهٔ سیدمحمد عمر سیف الله القتال، از فرزندان قتال نامی أست که در عربی معروف به أبوالفضل سید ابوالقاسم محمد، ودر فارسی ملقب به محمد عمر شاه سیف الله القتال می‌باشد.

سیدعبدالله سیدمحمد سیدزینل قتالی

درباب أنساب سید: تذکره نویسان مختلف القولند، بعضی ایشان را سادات حُسینی، وبعضی دیگر وی را سادات حَسنی می‌دانند.

آنچه مسلم أست وی: (سیدعبدالله سیدمحمد سیدزینل قتالی، از سلالهٔ سیدمحمد عمر سیف الله القتال، فرزند معلی بن برقان بن سیدعلی بن حسن بن قطب الدین علی بن حسین بن سید نجم الدین مهدی بن أبولقاسم بن حسین بن احمد بن موسی ثانی بن ابراهیم ملقب به مرتضی بن موسی کاظم (ع) می‌باشد.

پدر بزرگوارش سیدمحمد سیدزینل قتالی، (قاضی کوخرد) از احترام خاصی برخورداربود، درب خانه أش همیشه بر روی مسافران خسته و از راه رسیده باز بود، ودر هر ساعتی از روز وشب وتمام فصول از مسافرین و واردین برایگان باکمال میل پذیرایی می‌کرد.

پس از در گذشت پدرش در سال ۱۴۰۰ هجری قمری، سیدعبدالله،مسؤولیت مهمان نوازی به عهده گرفتند ، خانه را باز نگهداشتند، و از مسافرین و واردین با کمال لطف استقبال می‌نمودند،مجلس را روشن وپر رونق نگهداشتند ومسافران از آن خان گسترده بهره می‌بردند.

سيداحمد قتالى،سيدعبدالله قتالى

سیدعبدالله در روز یک شنبه ۱۴ ماه مبارک رمضان سال ۱۴۳۲ هجری قمری، برابر با ۲۳ مرداد سال ۱۳۹۰ شمسی، موافق با ۱۴ أوت سال ۲۰۱۱ میلادی در  سّن (۸۶) سالگى فوت شدند، ودر جوار آرامگاه سید مظفر سید منصور به خاک سپرده شدند.

آسیاب أرده سازی کوخرد

آسیاب وسیله‌ای بوده‌است که در گذشته برای خرد کردن دانه‌هایی مختلف مانند گندم ، کنجد، وغیره از آن استفاده می‌شده‌است.آسیاب دارای دو «سنگ آسیاب» است که یک سنگ ثابت و سنگ دیگر متحرک است. با حرکت سنگ دوم دانه‌هایی که توسط روزنی بین این دو سنگ هدایت شده‌اند، خرد می‌شوند. برای حرکت دادن سنگ متحرک از نیروی انسان، حیوانات، آب یا باد استفاده می‌شده‌است.

آسیاب أرده سازی کوخرد درسال ۱۳۲۲ هجری قمری توسط شخصی بنام «ملا عبدالله» ملقب بـ(ملا سعدا بستکی) ساکن کوخرد، در «محلهٔ زیر» در جنوب غربی خانهٔ «محمد محمود» پدر (عبدالله محمد محمود کوخردی)، دایر شده بود.

آسیاب أرده سازی کوخرد

طریقهٔ کار

طریقهٔ کار از این قرار بوده‌است که دوسنگ بزرگ دایره أی شکل بر روی هم قرار داشته و سنگ بالایی در وسط سوراخی داشته که بوسیلهٔ دوچوب عمودی وأفقی بر پشت الاغ یا شتر یا استر قرار می‌دادند وبا طناب می‌بستند، وقتی حیوان شروع به حرکت می‌کرد سنگ بالایی روی سنگ پایینی می‌چرخیده و سنگ پایینی ثابت بوده، به همین ترتیب کنجد نرم می‌شده و أرده تولید می‌شده أست.

چشمان حیوان باپارچهٔ سیایی می‌بستند، وحیوان به دور چرخ آسیاب می‌چرخید بدون اینکه در کنترل کسی باشد، در نهایت هرروز تقریباً حدود چهار بشکه أرده بدست می‌آمده أست.

از جمله شیرینی‌هایی که از أرده بدست می‌آمده پشمک أرده أی بوده أست که بهترین وتنهاترین شیرینی در آن زمان بوده أست. زن ملا عبدالله ملا سعدا بستکی ساکن کوخرد (ماه سند) نام داشت أست و «کدخدای کوخرد» نیز بوده أست. ماه سند در سال ۱۳۳۷ هجری قمری در گذشته أست.

بعد از فوت «ماه سند» کدخدای کوخرد، پسرش (ملا محمد سعدا) به کدخدایی برگزیده می‌شود.

بعد از مدتی «ملا محمد سعدا» آسیاب أرده سازی به «حاجی محمد عبدالجلیل» می‌فروشد وخودش عازم لنگه می‌شود. از آن به بعد حاجی محمد عبدالجلیل مسؤولیت آسیاب و أرده سازی عهده دار می‌شود، تاپایان سال ۱۳۳۹ هجری قمری که آسیاب أرده سازی ازکار می‌أفتد.

أرده

از جمله آثار باقی ماندهٔ این آسیاب تکه سنگهای بزرگی می‌باشد که هم أکنون در کوخرد وجود دارد، ویکی از این تکه سنگها در (محلهٔ قبله) در بغل «برکه شیخ» از طرف مشرق افتاده أست، وتکه دیگری در جنوب «خانهٔ احمد حاجی عبداللطیف» ودر شمال (پـَرَکُن مّـد حَسَن خانی) أفتاده أست.

حلوا ارده

منبع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ (به یاد کوخرد) “، ج۱. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۳ میلادی.

کدخداهای کوخرد در دوران قدیم

کدخدا یا دهخدا متصدی امور ده، دهبان یا دهدار را می‌گویند.همچنین بزرگ قوم و تیره و یا متصدی اداره یا سازمانی دولتی.واژه ایست دو بخشی، بخش نخست آن «کد» معنای خانه و سرا را می‌دهد و بخش دوم خدا چم و معنای بزرگ را. در دوران گذشته دهستان کوخرد نیز مانند سایر دهستان‌های منطقه دارای کدخدا بوده أست.

کدخداهای قدیم کوخرد به شرح زیر می‌باشند:

كدخدا: محمد صالح مباشر

پی نوشت‌ها:

(۱) ـ در زمان کدخدایی محمد علیشاه ، بین (محمود عبدالعزیز) کدخدای پیشین کوخرد، و محمد علیشاه بر سر کدخدایی، احتلاف رخ می‌دهد، بعد از مدتی محمد علیشاه بطور مبهمی کشته می‌شود. بعد از کشته شدن کدخدای کوخرد (محمد علیشاه) تهمت قتل عمد به محمود عبدالعزیز کدخدای پیشین می‌زنند، و ایشان به جرم کشتن «محمد علی شاه» باز داشت می‌کنند.

کدخدا «محمد علیشاه» در بین سالهای (۱۳۳۰ ــ ۱۳۳۱) هـ . ق . در روستای کوردان از توابع بخش کوخرد در روزی بعد از نماز مغرب بواسطهٔ گلوه‌ای مجهول به قتل می‌رسد، بعد از کشته شدن «کدخدا محمد علیشاه» محمود عبدالعزیز (کدخدای سابق) بازداشت می‌کنند، در ابتداء أمر مدت هفت روز کدخدای پیشین «محمود عبدالعزیز» در جایی به نام (اداره) در جنوب غربی کوخرد زندانی می‌کنند، سپس وی را با غل و زنجیر به بستک به نزد محمد تقی خان می‌برند. در آنجا خان بستک حکم اعدام وی را صادر می‌کند، و دو روز بعد چریک‌های خان محمود عبدالعزیز کدخدای پیشین کوخرد را تیرباران می‌کنند.

• (۲)ـ از این به بعد دورهٔ کدخدایی پایان می‌یابد، و دورهٔ (خانه أنصاف) «آنجُمَن ده» آغاز می‌شود، که بعد هم نوبت به شورای اسلامی می رسد.

منابع

• مرحوم: حاج شیخ عبدالرزاق مشایخی آگاه.
• مرحوم: حاج محمد احمد مظفر.
• کتاب: بیاد کوخرد جلد أول.

قصیده أی در وصف (کوخرد) بزبان عربی

قصيدة يَا اَلله يَا مُحيي الهَشيم

• يقول الشاعر بوحمد:

يَا اَلله يَا مُحيي الهَشيم بـِـمَـطـَرهَا

وبـرحَمَـته اَلأرَض اَلعَطشَى سَقاهَا

تِرِنُه
اطلاعات کلی
نام	تِرِنُه
کشور	ایران
استان	استان هرمزگان
شهرستان	شهرستان بستک
بخش	بخش کوخرد
اطلاعات اثر
نام محلی	ترنه
نوع بنا	قنات
کاربری	امرارآب شیرین به سوی دیگر رودخانه شور
دورهٔ ساخت اثر	ساسانی
بانی اثر	ساسانی
مالک فعلی اثر	سازمان میراث فرهنگی کشور
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت	۱۰۹۲۷
تاریخ ثبت ملی	۲۷ بهمن ماه ۱۳۸۲
اطلاعات بازدید
شماره تلفن	‎۰۷۶۴۳۳۴
وبگاه	[http://[۱] [۲]]

تِرِنُه به سازه‌های دایره مانندی كه تاريخ آن به دوره زرتشتیان مى رسد، در میان رودخانه مهران واقع در روستاى کوخرد مركز بخش کوخرد شهرستان بستک در غرب استان هرمزگان در جنوب ایران گفته می‌شود که یکی از نقاط دیدنی استان هرمزگان است. ساخت چنین سازه‌هایی کهن در میان آب رودخانه بسیار شگفت‌انگیز است. این سازه در راه باغ زردی در جنوب دهستان کوخرد واقع شده و یکی از آثار باستانی بخش کوخرد است. این بنا در دی ماه ۱۳۸۲ خورشیدی به ثبت آثار ملی ایران رسیده‌است.

کاربرد

این ساختمانها آب شیرین را از یک سوی رودخانه شور به سوی دیگر می‌بردند و بخش‌های این سازه از پائین و زیر آب به هم وصل بودند.

در زمان بسیار دور سیبه یا کوخرد دارای دو رشته قنات بوده، این قنات‌ها از زیر کوه ناخ و دقیقاً از پشت دهستان هرنگ سرچشمه می‌گرفته و نخلها و زمینهای کشاورزی جنوب و جنوب شرقی دهستان کوخرد را آبیاری می‌نموده‌است، آب یک رشته از این قناتها به‌وسیله «ترِنه» به آن سوی رودخانه مهران برده می‌شده و به زمینهای کشاورزی در منطقه بک احمد و بشکرو و (پشتخه مدی آباد) می‌رسیده. گفته می‌شود در این مناطق باغ‌های مرکبات و نخلستان‌های گسترده‌ای وجود داشته‌است. آثار این رشته قنات‌ها هنوز در پشتخه (پُشته) مدی آباد وجود دارد، اما امروزه این قنات‌ها کاملاً از کار افتاده و تنها آثارش باقی مانده‌است. اما از باغ‌ها دیگر هیچ اثری وجود ندارد.

تِرِنُه

پیشینه

این قنات‌ها و همچنین ترنه در زمان زرتشتیان که پیش از اسلام در سیبه (نام قدیم کوخرد) زندگی می‌کردند ساخته شده‌است.

شماری از این قناتها تا پنجاه سال پیش هم دائر بوده‌است. هنوز با وجود اینکه «تِرِنُه» سالهای سال در میان رودخانه مهران قرار دارد و رودخانه نیز در پایان هر بارندگی آبی سیل‌آسا با خود می‌آورد و آب از لای آن عبور می‌کند، همانندی کوهی در وسط این رودخانه جلوه‌نمایی می‌کند. ترنه در درون آب شور و با ساروج و گل و لای وسنگ ساخته شده‌است و با مرور و گذشت هزارها سال بخشی از آن هنوز بدون هیج تغییر شکلی پا برجاست.

در ویکی‌انبار منابعی در رابطه با ترنه موجود است.

منابع

• محمدیان، کوخردی، محمد، “ «به یاد کوخرد» “، ج۱. ج۲. چاپ اول، دبی: سال انتشار ۲۰۰۲ میلادی.
• الکوخردی، محمد، بن یوسف، (کُوخِرد حَاضِرَة اِسلامِیةَ عَلی ضِفافِ نَهر مِهران Kookherd, an Islamic District on the bank of Mehran River) الطبعة الثالثة، دبی: سنة 199۷ للمیلاد

كوخرد

عشق به زادگاه قصه ایست دیرینه. هر چقدر که دور شوی باز خاطرات گذر از آن کوچه پس کوچه‌های خاکی از یاد و آن صدای نم نم بارانی که بر سقف کاهگلی خانه لالاییِ خواب می‌شد از گوش نمی‌رود. چنین است که موطن آدمی در ناخودآگاه جای می‌گیرد. برآنیم تا با همیاری دوستان هر آنچه راهی را به سوی تعالی هرچه بیشتر کهن دیار ایران ، خطه گرم هرمزگان و شهرمان کوخرد می‌گشاید پیش روی بگذاریم. دست همه اندیشمندان هم دیار را در این راه به گرمی می‌فشاریم.

موقعیت کوخرد: شمال غربی استان هرمزگان – شهرستان بستک - بخش کوخرد .

خوشـا کوخرد ودشـت لاله زارش		خوشـا فصل بهـار وگلعذارش
دیار و موطن اجـداد مارا		خداوندا بدارش پایدارش
خوشـا آن قلعه و حمام سیبه		خوش آن تاریخ که ماند از یادگارش
خوشا نامی که ماند از «شهر سیبه»		درخشان چون قمر بود روزگارش

کوخرد در شب از کنار ترنه و رودخانه مهران

منبع

airyaman
Photo BY ab2lghaffar